套用
许多中国地名和人名以及商标品名仍旧沿袭了这种拼写方式。
1958年2月11日,由第一届全国人民代表大会第五次会议正式批準的《现代汉语拼音方案》,是建国至今唯一未被修改过的法案。五十多个年头过去了,可许多享誉海内外的品牌依旧用的是威妥玛式拼音。如中华烟Chunghwa,张裕葡萄酒Changyu。
人物
威妥玛( Sir Thomas Francis Wade,又译作 韦德),生于1818 年,卒于1895 年,在中国任外交官(官至驻华公使)43 年之久。在此之前,他主要在上海海关工作并负责对来自英国本土的海关人员进行汉语培训。先后在1859 年着《寻津录》,1867 年撰写了汉语教科书《语言自迩集》,成功发展了用拉丁字母写汉字地名的方法,一般称作 威妥玛拼音或 威妥玛式(Wade System) ,成为中国地名、人名及事物名称外译之译音标準。
威妥玛威妥玛自称他用了8 年时间製定正字法,几经反复,几易其稿,最后才完成。《语言自迩集》是一部容量巨大,内容包括西人学习汉语的教本、一百几十年前北京话口语实录描写及汉语文法研究之集大成的着作。它的重要价值除了在北京话和国语历史乃至中国语言学史上的开拓意义外,还在于这是一部注重现代汉语口语教学并用拉丁字母注音的 对外汉语教材的开先河之作。
过程
追溯西儒创借拉丁字母注音汉字的历史进程,其源头大概出自西人对中文名称译音的需要,其开山之作当推17 世纪初,即1605 年利玛窦(Matteo Ricci) 的《西学奇迹》和后来金尼阁(Nicolas Trigault) 的《西儒耳目资》。
至19 世纪先后又有马礼逊的《英华字典》及麦都思的《英汉字典》,皆是用26 个字母给汉字注音。虽然这些着作并未在社会上广泛流通,影响有限,但正是这些阶梯性的早期实践和準备,为19 世纪70 年代 威妥玛式拼音方案的出现及流传奠定了基础。例如,虽然马礼逊的音标系统主要记载了广州地区的方音,而威妥玛式的标音对象则是更有代表性和实用性的北京官话,但是,威妥玛式继承了马礼逊方案的一些特点,又简化了马礼逊方案的一些写法。威妥玛式最大的优点是减少了音符的数量,力求各个音符的一致性并近似英语的发音,从而达到经济、一致的原则。此外,历史还曾出现过马礼逊拼音、萨默斯拼音(1863)等 ,但均不如威妥玛拼音的影响力大。
后来翟理斯( H. A. Giles) 在其《华英字典》(Chinese English Dictionary,1912 年出版) 中,对威妥玛的标音系统又略加改良,形成了 威妥玛-翟理斯式 (Wade-Giles)。威氏拼音诞生之后被广泛地运用于邮政电信、海外图书馆中文藏书编目、外交护照之中文人名及地名的译音等等。
1906年春在上海举行了帝国邮电联席会议﹐对中国地名的拉丁字母拼写法进行统一和规範。会议决定﹐基本上以翟理斯所编《华英字典》(1892年上海初版)中的拉丁字母拼写法为依据,也就是威妥玛-翟理斯式拼音。为了适合打电报的需要﹐会议决定不採用任何附加符号(例如送气符号等)。此种拼音系统被称为邮政式拼音(Postal Spelling System),在1912年中华民国成立之后继续使用,它是20世纪上半叶西方国家拼写中国地名时最常用的系统。
直至20 世纪50 年代中国研製出 汉语拼音方案之前这麽多年,几乎不再有人发明新的字母拼音方案。一套音标,能够历时100 多年而不衰,除为风气之先外,必有其自身独到的长处和优势。这是值得我们今后认真加以研究的地方。当然,用今天的眼光再对 威妥玛式作科学、客观的审视,就会发现它的一些不足之处。主要有:虽然音符减少了,但是附加符号(即音符上面或右上角的那些小符号,如表送气的那一撇,类似英语的撇号) 却增加了;有两套不一致的表舌尖母音的音标符号;一符多用的现象。这些标识符都极易造成混乱和不便。但是,西人对汉字的罗马字母标音的尝试,却是汉语拼音的一种 历史前奏。
1956年2月 文改会发表的《汉语拼音方案(草案) 》之后,汉语拼音代替了威氏拼音。
注音对应
声母与注音的对应
b ㄅ p` ㄆ m ㄇ f ㄈ
t ㄉ t` ㄊ n ㄋ l ㄌ
k ㄍ k` ㄎ ng 兀 h ㄏ
ch(i) ㄐ ch`(i) ㄑ hs ㄒ
ch ㄓ ch` ㄔ sh ㄕ j ㄖ
ts,tz ㄗ ts`,tz` ㄘ s,sz ㄙ
注﹕tz,tz`,sz只用在空韵前。如兹﹑雌﹑思等。
韵母与注音的对应
i,yi ㄧ u,wu ㄨ,y ㄩ
a ㄚ ia,ya ㄧㄚ ua,wa ㄨㄚ
o ㄛ io,yo ㄧㄛ uo,wo ㄨㄛ o,yo ㄩㄛ
ㄜ ieh,yeh ㄧㄝ eh,yeh ㄩㄝ
ai ㄞ uai,wai ㄨㄞ
ei ㄟ ui,wei ㄨㄟ
ao ㄠ iao,yao ㄧㄠ
ou ㄡ iu,yu ㄧㄡ
an ㄢ ien,yen ㄧㄢ uan,wan ㄨㄢ an,yan ㄩㄢ
n ㄣ in,yin ㄧㄣ un,wn ㄨㄣ n,yn ㄩㄣ
ang ㄤ iang,yang ㄧㄤ uang,wang ㄨㄤ
ng ㄥ ing,ying ㄧㄥ ung,wng ㄨㄥ iung,yung ㄩㄥ
rh ㄦ
ih (ㄓ行韵母)
(ㄗ行韵母)
注﹕第二种拼法为前无声母时使用。
声调 用阿拉伯数位1﹑2﹑3﹑4﹐分别表示阴平﹑阳平﹑上声﹑去声﹐标在音节
的右上角。一般只在辞书裏用。
引用
对照表
注音声母与汉语拼音、威妥玛拼法对照表:
注音符号 ㄅ ㄆ ㄇ ㄈ ㄉ ㄊ ㄋ ㄌ ㄍ ㄎ ㄏ ㄐ ㄑ ㄒ ㄓ ㄔ ㄕ ㄖ ㄗ ㄘ ㄙ
汉语拼音 b p m f d t n l g k h j q x zh ch sh r z c s
威妥玛拼音 p p' m f t t' n l k k' h ch(i) ch'(i) hs ch ch' sh j ts,tz ts',tz' s,sz
读音 玻 坡 摸 佛 得 特 讷 勒 哥 科 喝 基 欺 希 知 蚩 诗 日 资 雌 思
注音单韵母与汉语拼音对应单韵母、威妥玛拼法对照表:
注音符号 ㄚ ㄛ ㄜ ㄝ ㄧ ㄨ ㄩ
汉语拼音 a o e e i u ü
威妥玛拼音 a o e e i u ü
无声母时拼音标注方式 a o ê eh yi wu yü
对应的汉字读音 阿 喔 鹅 (耶) 衣 屋 迂
音标对比
方括弧裏的是汉语拼音。它左边的是此汉语拼音的威氏拼音。
p[b] p'[p] m[m] f[f]
t[d] t'[t] n [n] l [l]
k [g] k'[k] h [h]
ch[j] ch' [q] hs[x]
ch[zh] ch'[ch] sh[sh] j[r]
ts tz [z] ts' tz'[c] s ss sz [s]
y [y] w [w]
a[a] o[o] ê[e] eh[ê] êrh [er]
ih[-i1] ǔ[-i2]
i u[u] ǖ [ǖ]
ai[ai] ei[ei] ao[ao] ou[ou]
an[an] ên[en] ang [ang] êng [eng]
ia[ia] io[io] ieh [ie] iao [iao] iu[iou]
ien [ian] in[in] iang[iang] ing [ing]
ua[ua] uo[uo] uai [uai] uei ui[ui]
uan [uan] un[un] uang[uang] ung [ong]
ǖeh [ǖ] ǖan [ǖan] ǖn[ǖn] iung[iong]
韦氏拼音-汉语拼音
Pinyin to Wade-Giles Conversion Table
Wade-Giles pinyin
a a
ai ai
an an
ang ang
ao ao
cha zha
ch'a cha
chai zhai
ch'ai chai
chan zhan
ch'an chan
chang zhang
ch'ang chang
chao zhao
ch'ao chao
che zhe
ch'e che
chen zhen
ch'en chen
cheng zheng
ch'eng cheng
chi ji
ch'i qi
chia jia
ch'ia qia
chiang jiang
ch'iang qiang
chiao jiao
ch'iao qiao
chieh jie
ch'ieh qie
chien jian
ch'ien qian
chih zhi
ch'ih chi
chin jin
ch'in qin
ching jing
ch'ing qing
chiu jiu
ch'iu qiu
chiung jiong
ch'iung qiong
cho zhuo
ch'o chuo
chou zhou
ch'ou chou
chu zhu
ch'u chu
chü ju
ch'ü qu
chua zhua
chuai zhuai
ch'uai chuai
chuan zhuan
ch'uan chuan
chüan juan
ch'üan quan
chuang zhuang
ch'uang chuang
chüeh jue
ch'üeh que
chui zhui
ch'ui chui
chun zhun
ch'un chun
chün jun
ch'ün qun
chung zhong
ch'ung chong
en en
erh er
fa fa
fan fan
fang fang
fei fei
fen fen
feng feng
fo fo
fou fou
fu fu
ha ha
hai hai
han han
hang hang
hao hao
hei hei
hen hen
heng heng
ho he
hou hou
hsi xi
hsia xia
hsiang xiang
hsiao xiao
hsieh xie
hsien xian
hsin xin
hsing xing
hsiu xiu
hsiung xiong
hsü xu
hsüan xuan
hsüeh xue
hsün xun
hu hu
hua hua
huai huai
huan huan
huang huang
hui hui
hun hun
hung hong
huo huo
i yi
jan ran
jang rang
jao rao
je re
jen ren
jeng reng
jih ri
jo ruo
jou rou
ju ru
juan ruan
jui rui
jun run
jung rong
ka ga
k'a ka
kai gai
k'ai kai
kan gan
k'an kan
kang gang
k'ang kang
kao gao
k'ao kao
ken gen
k'en ken
keng geng
k'eng keng
ko ge
k'o ke
kou gou
k'ou kou
ku gu
k'u ku
kua gua
k'ua kua
kuai guai
k'uai kuai
kuan guan
k'uan kuan
kuang guang
k'uang kuang
kuei gui
k'uei kui
kun gun
k'un kun
kung gong
k'ung kong
kuo guo
k'uo kuo
la la
lai lai
lan lan
lang lang
lao lao
le le
lei lei
leng leng
li li
liang liang
liao liao
lieh lie
lien lian
lin lin
ling ling
liu liu
lo luo
lou lou
lu lu
lü lü
luan luan
lüan luan
lüeh lue
lun lun
lung long
ma ma
mai mai
man man
mang mang
mao mao
mei mei
men men
meng meng
mi mi
miao miao
mieh mie
mien mian
min min
ming ming
miu miu
mo mo
mou mou
mu mu
na na
nai nai
nan nan
nang nang
nao nao
nei nei
nen nen
neng neng
ni ni
niang niang
niao niao
nieh nie
nien nian
nin nin
ning ning
niu niu
no nuo
nou nou
nu nu
nü nü
nuan nuan
nüeh nue
nung nong
o e
ou ou
pa ba
p'a pa
pai bai
p'ai pai
pan ban
p'an pan
pang bang
p'ang pang
pao bao
p'ao pao
pei bei
p'ei pei
pen ben
p'en pen
peng beng
p'eng peng
pi bi
p'i pi
piao biao
p'iao piao
pieh bie
p'ieh pie
pien bian
p'ien pian
pin bin
p'in pin
ping bing
p'ing ping
po bo
p'o po
p'ou pou
pu bu
p'u pu
sa sa
sai sai
san san
sang sang
sao sao
se se
sen sen
seng seng
sha sha
shai shai
shan shan
shang shang
shao shao
she she
shen shen
sheng sheng
shih shi
shou shou
shu shu
shua shua
shuai shuai
shuan shuan
shuang shuang
shui shui
shun shun
shuo shuo
so suo
sou sou
ssu si
su su
suan suan
sui sui
sun sun
sung song
ta da
t'a ta
tai dai
t'ai tai
tan dan
t'an tan
tang dang
t'ang tang
tao dao
t'ao tao
te de
t'e te
teng deng
t'eng teng
ti di
t'i ti
tiao diao
t'iao tiao
tieh die
t'ieh tie
tien dian
t'ien tian
ting ding
t'ing ting
tiu diu
to duo
t'o tuo
tou dou
t'ou tou
tu du
t'u tu
tuan duan
t'uan tuan
tui dui
t'ui tui
tun dun
t'un tun
tung dong
t'ung tong
tsa za
ts'a ca
tsai zai
ts'ai cai
tsan zan
ts'an can
tsang zang
ts'ang cang
tsao zao
ts'ao cao
tse ze
ts'e ce
tsei zei
tsen zen
ts'en cen
tseng zeng
ts'eng ceng
tso zuo
ts'o cuo
tsou zou
ts'ou cou
tsu zu
ts'u cu
tsuan zuan
ts'uan cuan
tsui zui
ts'ui cui
tsun zun
ts'un cun
tsung zong
ts'ung cong
tzu zi
tz'u ci
wa wa
wai wai
wan wan
wang wang
wei wei
wen wen
weng weng
wo wo
wu wu
ya ya
yai yai
yang yang
yao yao
yeh ye
yen yan
yin yin
ying ying
yo yo
yu you
yü yu
yüan yuan
yüeh yue
yün yun
yung yong
中国地名
中国地名英文新旧拼法比照(汉语拼音、邮政式拼音)
早期的地名译音用方言音或官话音,拼音形式直接用葡语、西语、意语、拉丁语、法语或者英语转写。后来的多用官话音,拼音形式一般多用威妥玛式拼音或者邮政式拼音或者国语罗马字。
中国地名英文新旧拼法比照(汉语拼音、邮政式拼音)
邮政式拼音 | 地名 | 汉语拼音 |
Mukden | 沈阳 | Shenyang |
Peking | 北京 | Beijing |
Nanking | 南京 | Nanjing |
Sian | 西安 | Xi'an |
Canton | 广州 | Guangzhou |
Amoy | 厦门 | Xiamen |
Tsingtao | 青岛 | Qingdao |
Dairen/Taline/Dalny | 大连 | Dalian |
Namhoi | 南海 | Nanhai |
Seundak | 顺德 | Shunde |
Chu-hai | 珠海 | Zhuhai |
Shekki/Chung-shan | 中山 | Zhongshan |
PortArthur/Ryojun | 旅顺 | Lüshun/Lüshunkou |
Chengtu | 成都 | Chengdu |
Tientsin | 天津 | Tianjin |
Foochow/Fuchow | 福州 | Fuzhou |
Yenan | 延安 | Yan'an |
Soochow/Wuxian | 吴县(今苏州) | Suzhou |
Wusih/Wuhsi | 无锡 | Wuxi |
Hsuchow | 徐州 | Xuzhou |
Hofei | 合肥 | Hefei |
Chungking | 重庆 | Chongqing |
Tsinan | 济南 | Jinan |
Chefoo | 烟台 | Yantai |
Kirin/Chilin | 吉林 | Jilin |
Kweilin | 桂林 | Guilin |
Kukong | 韶关 | Shaoguan |
Swatow | 汕头 | Shantou |
Teochew/Chiu Chow | 潮州 | Chaozhou |
Chinchew/Chinchu | 泉州 | Quanzhou |
Changchow | 漳州 | Zhangzhou |
Chankiang/Chan-chiang | 湛江 | Zhanjiang |
Hanchung | 汉中 | Hanzhong |
Sining/Hsi-ning | 西宁 | Xining |
Kongmoon | 江门 | Jiangmen |
Hangchow/Hangchou | 杭州 | Hangzhou |
Yangchow/Yangchou | 扬州 | Yangzhou |
Chinkiang/Chen-chiang | 镇江 | Zhenjiang |
Ningpo | 宁波 | Ningbo |
Shao-hsing/Shaohing | 绍兴 | Shaoxing |
Chusan/Chou-shan | 舟山 | Zhoushan |
Wenchow | 温州 | Wenzhou |
Pakhoi/Pei-hai | 北海 | Beihai |
Tsinkiang | 晋江 | Jinjiang |
Kweiyang | 贵阳 | Guiyang |
Hsinking | 新京(今长春) | Changchun |
Paoting | 保定 | Baoding |
Paoki | 宝鸡 | Baoji |
Ko-hiông | 高雄 | Kaohsiung |
Ke-lâng | 基隆 | Keelung/Chilung/Kilung |
Tâi-tiong | 台中 | Taichung/Taizhong |
Sin-tek | 新竹 | Hsinchu |
Chia-yi | 嘉义 | Chiayi/Ka-gī(闽南音) |
Tâi-lâm/T'ai-nan | 台南 | Tainan |
Quemoy | 金门 | Kinmen/Jinmen |
Kweisui | 归绥(今呼和浩特) | Hohhot |
Tihwa | 迪化(今乌鲁木齐) | Ürümqi |
Cascar/Qäshqär | 喀什 | Kashgar/Kashi |
Kumul/Qomul | 哈密 | Hami |
Turpan | 吐鲁番 | Turpan/Turfan |
K'o-la-ma-i | 克拉玛依 | Karamay/Karamaije |
Kulja | 伊犁(自治州) | Ili |
Ha-erh-pin/Kharbin | 哈尔滨 | Harbin |
Tsitsihar | 齐齐哈尔 | Qiqihar |
Manchouli | 满洲裏 | Manzhouli |
Paotow | 包头 | Baotou |
| Tungchow | 通州 | Tongzhou |
Hoihow | 海口 | Haikou |
Chengteh/Jehol | 承德(热河) | Chengde |
Tantung/Antung | 丹东(安东) | Dandong |
Tatung | 大同 | Datong |
Tunhwang | 敦煌(炖煌) | Dunhuang |
Chinchow | 锦州 | Jinzhou |
Yamchow/Yen Chow | 钦州 | Qinzhou |
Liuchow | 柳州 | Liuzhou| |
Hulunbuir | 呼伦贝尔(盟) | Hulunbuir |
Ulaan Chab | 乌兰察布(盟) | UlaanChab |
Koerhmu/Na-gor-mo | 格尔木 | Golmud/Ge'ermu |
Gzhis-ka-rtse | 日喀则(地区) | Xigaz |
Chab-mdo | 昌都(地区) | Qamdo |
Mnga'ris | 阿裏(地区) | Ngari |
Nying-khri | 林芝(地区) | Nyingchi |
Nag-chu | 那曲(地区) | Nagqu/Nagchu |
Lho-kha | 山南(地区) | Shannan |
Shansi | 山西 | Shanxi |
Shensi | 陕西 | Shaanxi |
Szechwan | 四川 | Sichuan |
Kiangsi | 江西 | Jiangxi |
Anhwei | 安徽 | Anhui |
Kiangsu | 江苏 | Jiangsu |
Shan-tung | 山东 | Shandong |
Fukien/Foukien | 福建 | Fujian |
Kalgan | 张家口 | Zhangjiakou |
| TaChou | 达州 | DaZhou |














