威妥玛式拼音法

威妥玛式拼音法

威妥玛式拼音法(Wade-Giles romanization)又称威妥玛-翟理斯式拼音,简称威氏拼音法 。

威玛氏音标,在1958年大陆推广汉语拼音方案前广泛被用于人名、地名注音,影响较大。1958年后,逐渐废止。

中国大陆除了少数需要保持文化传统的场合外,基本不用,北京大学、清华大学、中山大学、苏州大学等学校还使用威氏音标法的英文校名,而大多数地名、人名已使用汉语拼音。

  • 中文名称
    威妥玛式拼音法
  • 外文名称
    Wade-Giles romanization
  • 用    途
    拼写中国的人名、地名等
  • 又    称
    威妥玛-翟理斯式拼音

套用

许多中国地名和人名以及商标品名仍旧沿袭了这种拼写方式。

1958年2月11日,由第一届全国人民代表大会第五次会议正式批準的《现代汉语拼音方案》,是建国至今唯一未被修改过的法案。五十多个年头过去了,可许多享誉海内外的品牌依旧用的是威妥玛式拼音。如中华烟Chunghwa,张裕葡萄酒Changyu。

人物

威妥玛( Sir Thomas Francis Wade,又译作 韦德),生于1818 年,卒于1895 年,在中国任外交官(官至驻华公使)43 年之久。在此之前,他主要在上海海关工作并负责对来自英国本土的海关人员进行汉语培训。先后在1859 年着《寻津录》,1867 年撰写了汉语教科书《语言自迩集》,成功发展了用拉丁字母写汉字地名的方法,一般称作 威妥玛拼音或 威妥玛式(Wade System) ,成为中国地名、人名及事物名称外译之译音标準。

威妥玛

威妥玛自称他用了8 年时间製定正字法,几经反复,几易其稿,最后才完成。《语言自迩集》是一部容量巨大,内容包括西人学习汉语的教本、一百几十年前北京话口语实录描写及汉语文法研究之集大成的着作。它的重要价值除了在北京话和国语历史乃至中国语言学史上的开拓意义外,还在于这是一部注重现代汉语口语教学并用拉丁字母注音的 对外汉语教材的开先河之作。

过程

追溯西儒创借拉丁字母注音汉字的历史进程,其源头大概出自西人对中文名称译音的需要,其开山之作当推17 世纪初,即1605 年利玛窦(Matteo Ricci) 的《西学奇迹》和后来金尼阁(Nicolas Trigault) 的《西儒耳目资》。

至19 世纪先后又有马礼逊的《英华字典》及麦都思的《英汉字典》,皆是用26 个字母给汉字注音。虽然这些着作并未在社会上广泛流通,影响有限,但正是这些阶梯性的早期实践和準备,为19 世纪70 年代 威妥玛式拼音方案的出现及流传奠定了基础。例如,虽然马礼逊的音标系统主要记载了广州地区的方音,而威妥玛式的标音对象则是更有代表性和实用性的北京官话,但是,威妥玛式继承了马礼逊方案的一些特点,又简化了马礼逊方案的一些写法。威妥玛式最大的优点是减少了音符的数量,力求各个音符的一致性并近似英语的发音,从而达到经济、一致的原则。此外,历史还曾出现过马礼逊拼音、萨默斯拼音(1863)等 ,但均不如威妥玛拼音的影响力大。

后来翟理斯( H. A. Giles) 在其《华英字典》(Chinese English Dictionary,1912 年出版) 中,对威妥玛的标音系统又略加改良,形成了 威妥玛-翟理斯式 (Wade-Giles)。威氏拼音诞生之后被广泛地运用于邮政电信、海外图书馆中文藏书编目、外交护照之中文人名及地名的译音等等。

1906年春在上海举行了帝国邮电联席会议﹐对中国地名的拉丁字母拼写法进行统一和规範。会议决定﹐基本上以翟理斯所编《华英字典》(1892年上海初版)中的拉丁字母拼写法为依据,也就是威妥玛-翟理斯式拼音。为了适合打电报的需要﹐会议决定不採用任何附加符号(例如送气符号等)。此种拼音系统被称为邮政式拼音(Postal Spelling System),在1912年中华民国成立之后继续使用,它是20世纪上半叶西方国家拼写中国地名时最常用的系统。

直至20 世纪50 年代中国研製出 汉语拼音方案之前这麽多年,几乎不再有人发明新的字母拼音方案。一套音标,能够历时100 多年而不衰,除为风气之先外,必有其自身独到的长处和优势。这是值得我们今后认真加以研究的地方。当然,用今天的眼光再对 威妥玛式作科学、客观的审视,就会发现它的一些不足之处。主要有:虽然音符减少了,但是附加符号(即音符上面或右上角的那些小符号,如表送气的那一撇,类似英语的撇号) 却增加了;有两套不一致的表舌尖母音的音标符号;一符多用的现象。这些标识符都极易造成混乱和不便。但是,西人对汉字的罗马字母标音的尝试,却是汉语拼音的一种 历史前奏。

1956年2月 文改会发表的《汉语拼音方案(草案) 》之后,汉语拼音代替了威氏拼音。

注音对应

声母与注音的对应

b ㄅ p` ㄆ m ㄇ f ㄈ

t ㄉ t` ㄊ n ㄋ l ㄌ

k ㄍ k` ㄎ ng 兀 h ㄏ

ch(i) ㄐ ch`(i) ㄑ hs ㄒ

ch ㄓ ch` ㄔ sh ㄕ j ㄖ

ts,tz ㄗ ts`,tz` ㄘ s,sz ㄙ

注﹕tz,tz`,sz只用在空韵前。如兹﹑雌﹑思等。

韵母与注音的对应

i,yi ㄧ u,wu ㄨ,y ㄩ

a ㄚ ia,ya ㄧㄚ ua,wa ㄨㄚ

o ㄛ io,yo ㄧㄛ uo,wo ㄨㄛ o,yo ㄩㄛ

ㄜ ieh,yeh ㄧㄝ eh,yeh ㄩㄝ

ai ㄞ uai,wai ㄨㄞ

ei ㄟ ui,wei ㄨㄟ

ao ㄠ iao,yao ㄧㄠ

ou ㄡ iu,yu ㄧㄡ

an ㄢ ien,yen ㄧㄢ uan,wan ㄨㄢ an,yan ㄩㄢ

n ㄣ in,yin ㄧㄣ un,wn ㄨㄣ n,yn ㄩㄣ

ang ㄤ iang,yang ㄧㄤ uang,wang ㄨㄤ

ng ㄥ ing,ying ㄧㄥ ung,wng ㄨㄥ iung,yung ㄩㄥ

rh ㄦ

ih (ㄓ行韵母)

(ㄗ行韵母)

注﹕第二种拼法为前无声母时使用。

声调 用阿拉伯数位1﹑2﹑3﹑4﹐分别表示阴平﹑阳平﹑上声﹑去声﹐标在音节

的右上角。一般只在辞书裏用。

引用

对照表

注音声母与汉语拼音、威妥玛拼法对照表:

注音符号 ㄅ ㄆ ㄇ ㄈ ㄉ ㄊ ㄋ ㄌ ㄍ ㄎ ㄏ ㄐ ㄑ ㄒ ㄓ ㄔ ㄕ ㄖ ㄗ ㄘ ㄙ

汉语拼音 b p m f d t n l g k h j q x zh ch sh r z c s

威妥玛拼音 p p' m f t t' n l k k' h ch(i) ch'(i) hs ch ch' sh j ts,tz ts',tz' s,sz

读音 玻 坡 摸 佛 得 特 讷 勒 哥 科 喝 基 欺 希 知 蚩 诗 日 资 雌 思

注音单韵母与汉语拼音对应单韵母、威妥玛拼法对照表:

注音符号 ㄚ ㄛ ㄜ ㄝ ㄧ ㄨ ㄩ

汉语拼音 a o e e i u ü

威妥玛拼音 a o e e i u ü

无声母时拼音标注方式 a o ê eh yi wu yü

对应的汉字读音 阿 喔 鹅 (耶) 衣 屋 迂

音标对比

方括弧裏的是汉语拼音。它左边的是此汉语拼音的威氏拼音。

p[b] p'[p] m[m] f[f]

t[d] t'[t] n [n] l [l]

k [g] k'[k] h [h]

ch[j] ch' [q] hs[x]

ch[zh] ch'[ch] sh[sh] j[r]

ts tz [z] ts' tz'[c] s ss sz [s]

y [y] w [w]

a[a] o[o] ê[e] eh[ê] êrh [er]

ih[-i1] ǔ[-i2]

i u[u] ǖ [ǖ]

ai[ai] ei[ei] ao[ao] ou[ou]

an[an] ên[en] ang [ang] êng [eng]

ia[ia] io[io] ieh [ie] iao [iao] iu[iou]

ien [ian] in[in] iang[iang] ing [ing]

ua[ua] uo[uo] uai [uai] uei ui[ui]

uan [uan] un[un] uang[uang] ung [ong]

ǖeh [ǖ] ǖan [ǖan] ǖn[ǖn] iung[iong]

韦氏拼音-汉语拼音

Pinyin to Wade-Giles Conversion Table

Wade-Giles pinyin

a a

ai ai

an an

ang ang

ao ao

cha zha

ch'a cha

chai zhai

ch'ai chai

chan zhan

ch'an chan

chang zhang

ch'ang chang

chao zhao

ch'ao chao

che zhe

ch'e che

chen zhen

ch'en chen

cheng zheng

ch'eng cheng

chi ji

ch'i qi

chia jia

ch'ia qia

chiang jiang

ch'iang qiang

chiao jiao

ch'iao qiao

chieh jie

ch'ieh qie

chien jian

ch'ien qian

chih zhi

ch'ih chi

chin jin

ch'in qin

ching jing

ch'ing qing

chiu jiu

ch'iu qiu

chiung jiong

ch'iung qiong

cho zhuo

ch'o chuo

chou zhou

ch'ou chou

chu zhu

ch'u chu

chü ju

ch'ü qu

chua zhua

chuai zhuai

ch'uai chuai

chuan zhuan

ch'uan chuan

chüan juan

ch'üan quan

chuang zhuang

ch'uang chuang

chüeh jue

ch'üeh que

chui zhui

ch'ui chui

chun zhun

ch'un chun

chün jun

ch'ün qun

chung zhong

ch'ung chong

en en

erh er

fa fa

fan fan

fang fang

fei fei

fen fen

feng feng

fo fo

fou fou

fu fu

ha ha

hai hai

han han

hang hang

hao hao

hei hei

hen hen

heng heng

ho he

hou hou

hsi xi

hsia xia

hsiang xiang

hsiao xiao

hsieh xie

hsien xian

hsin xin

hsing xing

hsiu xiu

hsiung xiong

hsü xu

hsüan xuan

hsüeh xue

hsün xun

hu hu

hua hua

huai huai

huan huan

huang huang

hui hui

hun hun

hung hong

huo huo

i yi

jan ran

jang rang

jao rao

je re

jen ren

jeng reng

jih ri

jo ruo

jou rou

ju ru

juan ruan

jui rui

jun run

jung rong

ka ga

k'a ka

kai gai

k'ai kai

kan gan

k'an kan

kang gang

k'ang kang

kao gao

k'ao kao

ken gen

k'en ken

keng geng

k'eng keng

ko ge

k'o ke

kou gou

k'ou kou

ku gu

k'u ku

kua gua

k'ua kua

kuai guai

k'uai kuai

kuan guan

k'uan kuan

kuang guang

k'uang kuang

kuei gui

k'uei kui

kun gun

k'un kun

kung gong

k'ung kong

kuo guo

k'uo kuo

la la

lai lai

lan lan

lang lang

lao lao

le le

lei lei

leng leng

li li

liang liang

liao liao

lieh lie

lien lian

lin lin

ling ling

liu liu

lo luo

lou lou

lu lu

lü lü

luan luan

lüan luan

lüeh lue

lun lun

lung long

ma ma

mai mai

man man

mang mang

mao mao

mei mei

men men

meng meng

mi mi

miao miao

mieh mie

mien mian

min min

ming ming

miu miu

mo mo

mou mou

mu mu

na na

nai nai

nan nan

nang nang

nao nao

nei nei

nen nen

neng neng

ni ni

niang niang

niao niao

nieh nie

nien nian

nin nin

ning ning

niu niu

no nuo

nou nou

nu nu

nü nü

nuan nuan

nüeh nue

nung nong

o e

ou ou

pa ba

p'a pa

pai bai

p'ai pai

pan ban

p'an pan

pang bang

p'ang pang

pao bao

p'ao pao

pei bei

p'ei pei

pen ben

p'en pen

peng beng

p'eng peng

pi bi

p'i pi

piao biao

p'iao piao

pieh bie

p'ieh pie

pien bian

p'ien pian

pin bin

p'in pin

ping bing

p'ing ping

po bo

p'o po

p'ou pou

pu bu

p'u pu

sa sa

sai sai

san san

sang sang

sao sao

se se

sen sen

seng seng

sha sha

shai shai

shan shan

shang shang

shao shao

she she

shen shen

sheng sheng

shih shi

shou shou

shu shu

shua shua

shuai shuai

shuan shuan

shuang shuang

shui shui

shun shun

shuo shuo

so suo

sou sou

ssu si

su su

suan suan

sui sui

sun sun

sung song

ta da

t'a ta

tai dai

t'ai tai

tan dan

t'an tan

tang dang

t'ang tang

tao dao

t'ao tao

te de

t'e te

teng deng

t'eng teng

ti di

t'i ti

tiao diao

t'iao tiao

tieh die

t'ieh tie

tien dian

t'ien tian

ting ding

t'ing ting

tiu diu

to duo

t'o tuo

tou dou

t'ou tou

tu du

t'u tu

tuan duan

t'uan tuan

tui dui

t'ui tui

tun dun

t'un tun

tung dong

t'ung tong

tsa za

ts'a ca

tsai zai

ts'ai cai

tsan zan

ts'an can

tsang zang

ts'ang cang

tsao zao

ts'ao cao

tse ze

ts'e ce

tsei zei

tsen zen

ts'en cen

tseng zeng

ts'eng ceng

tso zuo

ts'o cuo

tsou zou

ts'ou cou

tsu zu

ts'u cu

tsuan zuan

ts'uan cuan

tsui zui

ts'ui cui

tsun zun

ts'un cun

tsung zong

ts'ung cong

tzu zi

tz'u ci

wa wa

wai wai

wan wan

wang wang

wei wei

wen wen

weng weng

wo wo

wu wu

ya ya

yai yai

yang yang

yao yao

yeh ye

yen yan

yin yin

ying ying

yo yo

yu you

yü yu

yüan yuan

yüeh yue

yün yun

yung yong

中国地名

中国地名英文新旧拼法比照(汉语拼音、邮政式拼音)

早期的地名译音用方言音或官话音,拼音形式直接用葡语、西语、意语、拉丁语、法语或者英语转写。后来的多用官话音,拼音形式一般多用威妥玛式拼音或者邮政式拼音或者国语罗马字。

中国地名英文新旧拼法比照(汉语拼音、邮政式拼音)

邮政式拼音

地名

汉语拼音

Mukden

沈阳

Shenyang

Peking

北京

Beijing

Nanking

南京

Nanjing

Sian

西安

Xi'an

Canton

广州

Guangzhou

Amoy

厦门

Xiamen

Tsingtao

青岛

Qingdao

Dairen/Taline/Dalny

大连

Dalian

Namhoi

南海

Nanhai

Seundak

顺德

Shunde

Chu-hai

珠海

Zhuhai

Shekki/Chung-shan

中山

Zhongshan

PortArthur/Ryojun

旅顺

Lüshun/Lüshunkou

Chengtu

成都

Chengdu

Tientsin

天津

Tianjin

Foochow/Fuchow

福州

Fuzhou

Yenan

延安

Yan'an

Soochow/Wuxian

吴县(今苏州)

Suzhou

Wusih/Wuhsi

无锡

Wuxi

Hsuchow

徐州

Xuzhou

Hofei

合肥

Hefei

Chungking

重庆

Chongqing

Tsinan

济南

Jinan

Chefoo

烟台

Yantai

Kirin/Chilin

吉林

Jilin

Kweilin

桂林

Guilin

Kukong

韶关

Shaoguan

Swatow

汕头

Shantou

Teochew/Chiu Chow

潮州

Chaozhou

Chinchew/Chinchu

泉州

Quanzhou

Changchow

漳州

Zhangzhou

Chankiang/Chan-chiang

湛江

Zhanjiang

Hanchung

汉中

Hanzhong

Sining/Hsi-ning

西宁

Xining

Kongmoon

江门

Jiangmen

Hangchow/Hangchou

杭州

Hangzhou

Yangchow/Yangchou

扬州

Yangzhou

Chinkiang/Chen-chiang

镇江

Zhenjiang

Ningpo

宁波

Ningbo

Shao-hsing/Shaohing

绍兴

Shaoxing

Chusan/Chou-shan

舟山

Zhoushan

Wenchow

温州

Wenzhou

Pakhoi/Pei-hai

北海

Beihai

Tsinkiang

晋江

Jinjiang

Kweiyang

贵阳

Guiyang

Hsinking

新京(今长春)

Changchun

Paoting

保定

Baoding

Paoki

宝鸡

Baoji

Ko-hiông

高雄

Kaohsiung

Ke-lâng

基隆

Keelung/Chilung/Kilung

Tâi-tiong

台中

Taichung/Taizhong

Sin-tek

新竹

Hsinchu

Chia-yi

嘉义

Chiayi/Ka-gī(闽南音)

Tâi-lâm/T'ai-nan

台南

Tainan

Quemoy

金门

Kinmen/Jinmen

Kweisui

归绥(今呼和浩特)

Hohhot

Tihwa

迪化(今乌鲁木齐)

Ürümqi

Cascar/Qäshqär

喀什

Kashgar/Kashi

Kumul/Qomul

哈密

Hami

Turpan

吐鲁番

Turpan/Turfan

K'o-la-ma-i

克拉玛依

Karamay/Karamaije

Kulja

伊犁(自治州)

Ili

Ha-erh-pin/Kharbin

哈尔滨

Harbin

Tsitsihar

齐齐哈尔

Qiqihar

Manchouli

满洲裏

Manzhouli

Paotow

包头

Baotou

Tungchow通州Tongzhou

Hoihow

海口

Haikou

Chengteh/Jehol

承德(热河)

Chengde

Tantung/Antung

丹东(安东)

Dandong

Tatung

大同

Datong

Tunhwang

敦煌(炖煌)

Dunhuang

Chinchow

锦州

Jinzhou

Yamchow/Yen Chow

钦州

Qinzhou

Liuchow

柳州

Liuzhou|

Hulunbuir

呼伦贝尔(盟)

Hulunbuir

Ulaan Chab

乌兰察布(盟)

UlaanChab

Koerhmu/Na-gor-mo

格尔木

Golmud/Ge'ermu

Gzhis-ka-rtse

日喀则(地区)

Xigaz

Chab-mdo

昌都(地区)

Qamdo

Mnga'ris

阿裏(地区)

Ngari

Nying-khri

林芝(地区)

Nyingchi

Nag-chu

那曲(地区)

Nagqu/Nagchu

Lho-kha

山南(地区)

Shannan

Shansi

山西

Shanxi

Shensi

陕西

Shaanxi

Szechwan

四川

Sichuan

Kiangsi

江西

Jiangxi

Anhwei

安徽

Anhui

Kiangsu

江苏

Jiangsu

Shan-tung

山东

Shandong

Fukien/Foukien

福建

Fujian

Kalgan

张家口

Zhangjiakou

TaChou达州DaZhou

相关词条

相关搜索

其它词条